Blog & Nieuws

Onderwijsprofessional realiseer jezelf wie je bent als vakman én als persoon

Onderwijsprofessional realiseer jezelf wie je bent als vakman én als persoon

Work&Life staat voor het verbinden van wie jij bent aan dat wat je doet. Maar andersom gebeurt ook. Dat wat jij ervaart in je werk vormt wie jij bent als mens. Als er één beroep is waarin de mens in interactie met de ander aanwezig is, dan is het onderwijs. Continue ben je als onderwijsprofessional in interactie met je leerlingen of studenten. Als zij rond drie uur uit beeld zijn dan zijn er wel collega’s of ouders. Toch ligt de nadruk op pabo’s en in het onderwijs op instrumenten als didactiek en pedagogiek. Dat je jezelf als instrument dagelijks inzet blijft naar mijn idee onderbelicht.

Gelukkig zijn er wetenschappers zoals van den Berg, Biesta en Brown die meer oog hebben voor de situatie waarin de overdracht van didactiek en pedagogiek plaatsvindt. Exact daar waar je in interactie bent met de leerling, ouder of collega. Dolf van den Berg schrijft over de autonomie van de onderwijsprofessional en stelt de ontmoeting tussen leerling en leerkracht centraal in het menselijk tegenwoordigheidsveld. Het gaat om aanwezig zijn in het hier-en-nu. Om volledige ontwikkeling van je eigen kwaliteiten waardoor je ervoor kunt zorgen dat de leerling ‘in de wereld kan komen’, als het ware aan je verschijnt. Biesta schrijft hierover vanuit een filosofisch perspectief in zijn boek ‘Het prachtige risico van onderwijs’. Het succes van onderwijs ligt niet alleen bij een economisch model van kwalificatie en inspectiebeoordelingen in onderwijs. Dat weten we in het onderwijs wel. Daar waar de leerling aan de leraar verschijnt, daar waar werkelijke ontmoeting plaatsvindt, daar komt de ander tot leven. Deze ontmoetingen zijn kwetsbaar, een thema dat er steeds meer mag zijn dankzij Brené Brown. Jij als onderwijsprofessional bent geen object die er voor zorgt dat er succesvolle leerprestaties zijn. Je neemt als professionals niet alleen je competenties mee maar ook jezelf. Het gaat om vragen als: ‘wie ben ik in mijn werk; wat betekent professie voor mij; waar doe ik het voor; wat zijn mijn drijfveren; waarom werk ik op deze school met deze leerlingen en deze collega’s; hoe zie ik mijn professionele rol?’

Waar ga je dit schooljaar voor?

Stuk voor stuk spannende vragen. Ineens komt je werk wel heel dichtbij, het zet je bijna stil. Sta je het toe, mag het? Of zorg je dat je zo snel mogelijk in een werkgroep komt zodat je lekker praktisch bezig kunt zijn en de vragen laat voor wat ze waard zijn. En als je dan al antwoord kunt vinden op deze vragen, hoe realiseer je dan jezelf in dat wat het onderwijs dagelijks van je vraagt?

Nadenken, stilstaan bij jou autonome rol als professional is van alle tijden. Beroepsgroepen waar interactie centraal staat zijn hier bedreven in. Professionals in agogische beroepen krijgen hier tijdens hun opleiding specifieke begeleiding in. Er is een schat aan kennis en ervaring in andere beroepsgroepen en in literatuur geborgen waar we in het onderwijs dankbaar gebruik van kunnen maken.

Intentioneel leren

Leren van en over jezelf ontstaat informeel als je opgedane ervaringen in de tijd situeert. Je huidige ervaring is ingekleurd op basis van eerdere ervaringen en kennis. En je huidige ervaring kleurt toekomstige ervaringen. Er is een continu aanwezig, meestal onbewust, leerproces gaande wat jouw handelen vormt. Door een ervaring te bewerken in een dialoog, een leergesprek, kan het ingepast worden in aanwezige kennis en wordt het bruikbaar voor je handelen. Je verandert incidenteel leren (toevallig leren) in intentioneel leren (doelgericht leren).

Voor intentioneel leren heb je niet een hulpvraag of probleem nodig. Het leren start eenvoudig bij een eigen leer- of ontwikkelvraag. Zoals de vraag ‘hoe laat ik mijzelf zien als de praktijk van elke dag andere verwachtingen van mij heeft’?

Werkwijze van leergesprekken

Door de leervraag in en leergesprek aan de orde te brengen ga je deze ervaring als-het-ware ontleden. Het begint met het opschrijven of opnieuw vertellen van de ervaring. Opmerkelijk genoeg levert deze vrij eenvoudige handeling al nieuwe inzichten op. Vergelijkbaar met het moment dat je thuis bij je partner je verhaal doet. Alleen al het uitspreken van een ervaring maakt dat je anders naar een situatie kijkt. In een leergesprek probeer je de ervaring verder uit te diepen, nog concreter te maken. Je merkt dan dat er onbewuste gedachten en gevoelens zijn geweest die jouw handelen hebben gestuurd. Door de ervaring stil te zetten maak je de ervaring tot een object waar je met meerdere mensen naar kunt kijken. Hierdoor ontstaat het moment dat je de ervaring opnieuw betekenis gaat geven. De inhoud van de betekenis komt voort vanuit het gezichtspunt van waar je kijkt. Net zoals we samen naar een kunstwerk kijken en er toch een verschillende betekenis aan geven. Dit betekent dat er een bron van inspiratie ontstaat als je met meerdere mensen naar een leerervaring kijkt. Je ontdekt thema’s bij jezelf of bij een ander in een cyclus van leergesprekken. Zo’n thema kun je uitdiepen en bewerken (focussen). Juist in dit focusmoment staat de leervraag centraal ‘wat wil ik van deze werkervaring doelgericht leren?’. Dit geeft de kans om vanuit de ervaring naar het cognitieve proces van leren over te stappen. Je bewerkt de opgedane informatie via begrippen en vormt concepten. Dit geeft je inzicht in- en antwoord op je leervraag. Terwijl je de informatie verwerkt ga je opzoek naar een generalisatie effect. Zo krijgt het antwoord op je leervraag een brede waarde. Je hebt patronen of inzichten verkregen die relevant kunnen zijn op meerdere gebieden van je leven. Tot slot is er in een leergesprek aandacht voor toekomstige ervaringen. Welke keuze maak je? En hoe geef je dit vorm? De leersituatie leent zich voor een experiment om dat wat eerst nog cognitief aanwezig is concreet te maken.

Leren van ervaringen gaat niet vanzelf maar vraagt om begeleide-inoefening. Het doel is tweeledig; leren van de ervaring en leren leren. Leergesprekken kun je 1 op 1 voeren maar mijn advies aan het onderwijs is: voer leergesprekken in kleine groepjes. Een groepje vormt een mooie afspiegeling van de dagelijkse praktijk in onderwijs.

Wil je meer weten over leergesprekken in onderwijs. Neem dan contact met me op.

 

 

Bronnen:

Biesta, G.J.J. (2015). Het prachtige risico van onderwijs. Culemborg: Phronese.

Brown (2014). TED Talk De kracht van kwetsbaarheid.

Van den Berg (2014). Jezelf zijn. Over autonomie in het onderwijs. Apeldoorn: Garant.